Życie codzienne w renesansowej Polsce


Jak pamiętamy z poprzednich materiałów okres renesansu w dziejach kultury i nauki polskiej charakteryzowało ożywienie kontaktów Polaków z mieszkańcami innych krajów, głównie dzięki podróżom zagranicznym i podejmowaniu nauki na uniwersytetach. Polepszył się zatem poziom wykształcenia, na co także miała wpływ większa liczba wydawanych książek, a to dzięki wynalezieniu druku. Język polski, głównie za sprawą twórczości Mikołaja Reja i Jana Kochanowskiego, zyskał rangę języka literackiego, a także urzędowego.

Kontakty Polaków z krajami zachodnimi, częstsze niż w czasach wcześniejszych, przyczyniły się do zmian w jadłospisie. Na stołach ludzi zamożnych pojawiły się kapary, jarmuż, rzodkiew, selery, pory, kalafiory, koper włoski i kapusta włoska.

Wpływom kuchni włoskiej zawdzięczamy również, oprócz włoszczyzny, pojawienie się na polskich stołach galaretek, pasztetów, różnorodnych ciast I słodyczy.

Dzięki rozwojowi handlu coraz więcej spożywano owoców południowych, przypraw korzennych, cukru, a także wina, ale podstawowym napojem pozostało, tak jak wcześniej, piwo.

Ludzie ubodzy, podobnie jak w poprzednich stuleciach jadali produkty zbożowe – chleb żytni, kluski, kasze, kapustę oraz groch. W dni świąteczne na stołach pojawiało się pieczywo pszenne, pierniki, bułki maślane, miodowniki.

Strój, podobnie jak jadłospis, uległ zmianom. Mniej wytwarzano odzieży we własnym zakresie.

Dzięki rozwojowi rzemiosła i handlu kupowano coraz więcej tkanin wełnianych i lnianych oraz gotowych ubrań.

Ubierano się na wzór włoski, francuski, niemiecki, hiszpański, węgierski.

W okresie renesansu nastąpiły zmiany w budownictwie mieszkalnym. Podobnie jak w innych krajach europejskich zaczęto zwracać uwagę na wygodę.

Stare średniowieczne zamki przebudowywano na eleganckie siedziby. Jedynie na obszarach zagrożonych najazdami zachowywano obronny charakter budowli.

Wyposażenie domów zależało oczywiście od zamożności właściciela. Najbogatsi kupowali kilimy i gobeliny - kosztowne tkaniny wieszane na ścianach I rozkładane przy łóżkach, a także drogie meble - szafy i skrzynie, sekretarzyki oraz drewniane mozaiki do położenia na podłodze. Kosztowne były również szyby. W mniej zamożnych domach podłogę pokrywały deski, krzesła zastępowały zydle bez oparcia, a w okna wstawiano błony, czyli białe nawoskowane płótno.

Najmniej zmienił się tryb życia ludności wiejskiej. Nadal mieszkała ona w chałupach krytych strzechą, pod wspólnym dachem z trzodą. Postęp zaznaczył się jedynie w zachodnich rejonach Polski. W Wielkopolsce i na Pomorzu w kurnych do tej pory chatach pojawiły się kominy. Do oświetlenia zaczęto używać świec zamiast kaganków I łuczywa, a u najbogatszych zaczęły pojawiać się łóżka i szafy.

Te niewątpliwie pomyślne zmiany w życiu codziennym były wynikiem rozwoju gospodarczego w czasach pokoju I skutkiem ożywionych kontaktów z innymi krajami.

Na zakończenie proponuję lekturę jednej z najbardziej popularnych fraszek Jana Kochanowskiego, która ukazuje jakie wartości, typowe dla doby renesansu, ceni poeta. Są nimi zdrowie, szczęście , spokój, wygoda, życie na wsi w otoczeniu przyrody.

"Na lipę"

Gościu, siądź pod mym liściem, a odpoczni sobie!
Nie dójdzie cię tu słońce, przyrzekam ja tobie,
Choć się nawysszej wzbije, a proste promienie
Ściągną pod swoje drzewa rozstrzelane cienie.

Tu zawżdy chłodne wiatry z pola zawiewają,
Tu słowicy, tu szpacy wdzięcznie narzekają.
Z mego wonnego kwiatu pracowite pszczoły
Biorą miód, który potym szlachci pańskie stoły.

A ja swym cichym szeptem sprawić umiem snadnie,
Że człowiekowi łacno słodki sen przypadnie.
Jabłek wprawdzie nie rodzę, lecz mię pan tak kładzie
Jako szczep napłodniejszy w hesperyskim sadzie.


Przyjemnej lektury !