Na początku była matematyka...

a początku była matematyka... Matematyka to nie tylko szkolny przedmiot, a więc zbiór reguł do wyuczenia się. Oczywiście dziecko powinno nabyć w szkole pewne określone umiejętności matematyczne potrzebne w codziennym życiu, to jednak mu nie wystarczy. Powinno nauczyć się efektywnie myśleć, rozwiązywać problemy, tworzyć modele i schematy, dostrzegać regularności, formułować i testować hipotezy, oceniać i zajmować własne stanowisko, myśleć refleksyjnie i uogólniać. Tego wszystkiego może nauczyć się dzięki matematyce.

Matematyka bowiem to przede wszystkim aktywność umysłowa, tak więc matematyczne myślenie jest czymś więcej niż wykonywaniem matematycznych rachunków. Umiejętność matematycznego myślenia to także zdolność do tworzenia sądów opartych na matematycznym rozumowaniu i wykorzystywaniu umiejętności matematycznych tam, gdzie wymaga tego codzienne życie.

Istotnym elementem w procesie kształtowania myślenia matematycznego może być zastosowanie wszelkiego rodzaju rozrywek umysłowych. Rozrywki te to przede wszystkim gry i zabawy. Dostarczają dziecku doświadczeń, a więc wspomagają rozwój umysłowy.
Są one naturalną potrzebą dzieci w młodszym wieku szkolnym, spotykają się więc z dużym zainteresowaniem, a chęć wygranej stanowi motywację do maksymalnego wysiłku intelektualnego. A nie trzeba przeciez tłumaczyć, że sytuacje problemowe pobudzają do aktywnego działania, do logicznego formułowania wniosków.

Warto także zainteresować dziecko histrorią matematyki, która jest bardzo ciekawa, aczkolwiek mało popularna. Bo kto z nas wie, że najstarszym znanym obecnie zapisem świadomości matematycznej jest tzw. „kość z Lebombo” (znaleziona na terenie obecnego Królestwa Suazi w Afryce Południowej), datowana na 35 000 lat p.n.e.
Zawiera ona 29 ściśle ułożonych kresek, wyrażających oznaczenia kalendarzowe, używane po dzisiejszy dzień przez klany buszmenów w Namibii.

Dzieje matematyki sprzęgają się silnie z historią cywilizacji i z historią pisma.
Wynalazek pisma pojawia się w Mezopotamii ok. 3500 lat p.n.e. ale aktywność matematyczna pojawia się w tym rejonie już 4000 lat p. n. e. Niestety o tamtejszych matematykach wiemy bardzo niewiele. Pismo zdecydowanie ułatwiło prowadzenie matematycznych rachunków oraz przyspieszyło rozwój myśli matematycznej.

Około 600 lat p. n. e. starożytni Grecy wykazywali wielkie zainteresowanie matematyką.
Są to czasy, w których żyli znani nam do dziś uczeni greccy. Któż bowiem z nas nie zna twierdzeń Talesa czy Pitagorasa, którzy twórczo zaadaptowali i przekształcili wiedzę egipskiej i babilońskiej matematyki, rozwijając zwłaszcza geometrię.

Najsławniesze dokonanie Talesa jest jednak związane z astronomią, której odkrycia zostały dokonane dzięki matematyce. Otóż przewidział on poprawnie pełne zaćmienie Słońca w 585 r. p.n.e. Niestety nie wiemy w jaki sposób udało mu się to zrobić, świadczy to jednak z pewnością o jego głębokiej wiedzy matematycznej i astronomicznej.

Pitagoras zdobył swoją wiedzę dzięki podróżom. Podróżował on między innymi do Egiptu, ucząc się matematyki, geometrii i astronomii od egipskich kapłanów. Po powrocie do Grecji założył on hermetyczną sektę pitagorejczyków. Wierzyli oni, że wszystko w świecie pozostaje w bezpośrednim związku z matematyką, gdyż liczby są faktyczną istotą świata. Byli przekonani, że matematyczny opis przy pomocy cykli, harmonii i proporcji umożliwia pełne wyrażenie świata.

Eratostenes, urodzony w Libii, pracował i zmarł w Aleksandrii, przyjaciel Archimedesa, 250 lat p. n. e. skonstruował model, który pozwolił mu przewidywać ruchy gwiazd. Model ten był używany aż do XVIII wieku naszej ery. Wyliczył dystans między Ziemią a Słońcem z dokładnością do jednego procenta obecnie uznanych wyników.

Wraz ze zmierzchem starożytności wiedza matematyczna Greków nie została w Europie w pełni wykorzystana. Korzystano wprawdzie z operacji dodawania, odejmowania, dzielenia i mnożenia (przy pomocy cyfr rzymskich), lecz zapisywano je słownie. Znano również już tylko elementarną geometrię.

Rozwój matematyki europejskiej rozpoczyna się dopiero wraz z obszernymi łacińskimi tłumaczeniami dzieł arabskich w XII i XIII wieku, odrzuceniu cyfr rzymskich i zastąpieniu ich cyframi arabskimi. Dzięki nowemu zapisywniu liczb wszelkie operacje arytmetyczne stały się proste i dostępne, a matematyka weszła do wszystkich innych dziedzin nauki.

Wśród słynnych współczesnych matematyków nie brakuje także Polaków, na przykład Stefan Banach żyjący w latach 1892 - 1945.

Dorota Pelszyk, Witold Wójcik